Ani göğüs ağrısı, nefes darlığı ya da bayılmada 112'yi arayın.
Şah damarı (karotis) darlığında stent
Beyne kan taşıyan şah damarındaki (karotis arter) darlık, damar içinden ilerletilen ince bir kateterle yerleştirilen stentle açılır. Amaç, inme riskini azaltmaktır; ameliyatla birlikte değerlendirilen tedavi seçeneklerinden biridir.
Nedir?
Şah damarları (karotis arterler), boynun iki yanında bulunan ve beyne kan taşıyan ana atardamarlardır. Zamanla damar duvarında yağ ve kireçten oluşan bir birikim (plak) oluşabilir ve damarı daraltabilir. Plaktan kopan küçük parçalar ya da plağın üzerinde oluşan pıhtı, kan akımıyla beyne giderek geçici felce (geçici iskemik atak) ya da inmeye yol açabilir. Geçici felç ya da bir gözde kısa süreli görme kaybı, belirtileri kısa sürede düzelen bir uyarıdır ve gecikmeden değerlendirilmesi gerekir. Tedavinin temeli herkeste ilaç tedavisi ve risk faktörlerinin kontrolüdür: kolesterol düşürücü ilaçlar, çoğu hastada pıhtı önleyici ilaç, tansiyon ve şeker kontrolü, sigarayı bırakmak ve düzenli hareket. Bazı hastalarda buna ek olarak damar açılır: ya boyundan yapılan bir ameliyatla plak temizlenir (karotis endarterektomi) ya da damar içinden ilerletilen bir kateterle darlığa stent (ince metal bir kafes) yerleştirilir. Bu sayfa stent işlemini anlatır. Prof. Dr. Barış Kılıçaslan, şah damarı darlığında stent işlemini klinik pratiğinde uygulamaktadır.
Kimlere uygulanır?
- Yakın zamanda geçici felç (geçici iskemik atak) ya da inme geçirmiş ve şah damarında belirgin darlık saptanmış hastalar
- Bu hastalardan ameliyat riski yüksek olan ya da boyun yapısı ameliyata uygun olmayan (örneğin boynuna daha önce ışın tedavisi uygulanmış ya da darlığı ameliyatla ulaşılması güç bir yerde bulunan) hastalarda stent bir seçenektir
- Belirti vermeyen darlıkta damarın açılması yalnız seçilmiş hastalarda düşünülür; temel yaklaşım ilaç tedavisi ve risk faktörlerinin kontrolüdür. Karar; yakınmalarınız, görüntüleme bulguları ve genel sağlık durumunuz değerlendirilerek nöroloji ve damar cerrahisiyle birlikte verilir
İşlem öncesi
İşlemden önce darlığın derecesi boyun doppler ultrasonuyla değerlendirilir. Kalpten çıkan ana atardamarın kavisli bölümünden (aort kemeri) başlayarak damarların seyrini ve plağın yapısını ayrıntılı görmek için bilgisayarlı tomografi (BT) ya da MR anjiyografi yapılır. Geçirilmiş geçici felç ya da inme belirtileri nörolojik muayeneyle değerlendirilir; gerekirse beyin görüntülemesi de yapılır. İşlemden önce, stentin üzerinde pıhtı oluşmasını önlemeye yardımcı olmak için iki ayrı kan sulandırıcı (pıhtı önleyici) ilaç başlanır; bu ilaçlar işlemden sonra da hekiminizin önerdiği süre boyunca birlikte kullanılır. Böbrek fonksiyonunuz kan testiyle kontrol edilir. Daha önce boyaya (kontrast maddeye) alerjiniz olduysa ya da böbrek hastalığınız varsa önceden mutlaka söyleyin. Kullandığınız ilaçlar doktorunuzla birlikte gözden geçirilir; hiçbir ilacı kendi başınıza bırakmayın.
Nasıl yapılır?
- Giriş yeri: Giriş yapılacak bölge, genellikle kasık, bazı durumlarda bilek, temizlenir ve lokal anesteziyle uyuşturulur. Atardamara ince bir kılıf yerleştirilir ve içinden ilerletilen kateterle şah damarına ulaşılır. Boya verilerek darlık görüntülenir; bu sırada başta ya da yüzde kısa süreli bir sıcaklık hissi olabilir.
- Emboli koruma: Stent yerleştirilmeden önce genellikle bir koruma yöntemi kullanılır; amaç, işlem sırasında plaktan kopabilecek küçük parçaların beyne ulaşma olasılığını azaltmaktır. Bu yöntem, darlığın ilerisinde açılan küçük bir filtre ya da damardaki kan akımının işlem süresince geçici olarak durdurulması veya tersine çevrilmesi olabilir. Yöntem, damarın yapısına göre seçilir.
- Balon ve stent: Darlık gerekirse küçük bir balonla genişletilir ve damarı açık tutmak için stent yerleştirilir. Balon şişirilirken ve stent açılırken kalp hızı ve tansiyon kısa süre düşebilir; ekip bunu izler ve gerekirse ilaçla düzeltir. Uyanık olduğunuz için ekip zaman zaman sizden konuşmanızı ve elinize verilen küçük bir nesneyi ya da ekipten birinin elini sıkmanızı ister; böylece beyin işlevleriniz işlem boyunca izlenir.
- Kontrol ve kapanış: Stent ve beyne giden kan akımı boyayla görüntülenerek kontrol edilir. Kullanıldıysa koruma düzeneği çıkarılır, kateterler geri çekilir ve giriş yeri bastırılarak, basınçlı bir bantla ya da bir kapatma cihazıyla kapatılır.
İyileşme
İşlemden sonra genellikle bir gece hastanede izlenirsiniz. Bu sürede tansiyonunuz, kalp hızınız, giriş yeri ve nörolojik durumunuz (konuşma, kol ve bacak gücü) düzenli olarak kontrol edilir. Kasıktan giriş yapıldıysa birkaç saat bacağınızı bükmeden yatmanız istenebilir. İki kan sulandırıcı ilacı hekiminizin önerdiği süre boyunca aksatmadan birlikte kullanmanız çok önemlidir; sonrasında tek ilaçla uzun süre devam edilir. Tansiyon ve kolesterol kontrolü, sigarayı bırakmak ve düzenli hareket, işlemden sonra da tedavinin temel parçasıdır. Stentin durumu, ilki işlemden sonraki ilk ay içinde olmak üzere, düzenli aralıklarla boyun doppler ultrasonuyla kontrol edilir. Giriş yerinde büyüyen şişlik ya da kanama, kol ya da bacakta ani güçsüzlük, konuşma bozukluğu, yüzde kayma, ani görme kaybı ya da ani ve şiddetli baş ağrısı olursa 112'yi arayın.
Riskler
Her girişimsel işlemde olduğu gibi karotis stent işleminin de riskleri vardır. Bunların en önemlisi inmedir: işlem sırasında ya da sonraki günlerde plaktan kopan küçük parçalar ya da bir pıhtı beyne giderek inmeye yol açabilir. Emboli koruma yöntemi ve iki kan sulandırıcı ilaç bu riski azaltmaya yöneliktir; işlem boyunca yapılan nörolojik izlem ise olası bir sorunun hemen fark edilmesini sağlar. Riskin düzeyi; yaşa, damarın yapısına ve genel sağlık durumuna göre kişiden kişiye değişir. İşlem sırasında ve sonraki saatlerde kalp hızı ve tansiyon geçici olarak düşebilir; bu durum izlenir ve gerekirse ilaçla düzeltilir. Nadiren, damar açıldıktan sonra beyne giden kan akımının artmasına bağlı olarak şiddetli baş ağrısı ya da nöbet (havale) görülebilir; tansiyonun iyi kontrol edilmesi bu riski azaltır, bu nedenle işlemden sonra tansiyonunuz yakından izlenir. Giriş yerinde kanama, morarma ya da damar yaralanması, boyaya (kontrast maddeye) karşı alerjik reaksiyon ve böbrek fonksiyonlarında bozulma da görülebilir. Zamanla stentin içinde yeniden daralma olabilir; bu nedenle kontrol doppler ultrasonları yapılır. Sizin için olası yararlar ve riskler, işlem öncesi görüşmede hekiminiz tarafından kişisel durumunuza göre ayrıntılı olarak anlatılır.
Sık sorulanlar
- Ameliyat mı, stent mi? İkisi de şah damarındaki darlığı gidermek için kullanılan yerleşik yöntemlerdir. Belirti vermiş darlıkta birçok hastada önce ameliyat (endarterektomi) değerlendirilir; ameliyat riski yüksek olan ya da boyun yapısı ameliyata uygun olmayan hastalarda stent bir seçenektir. Karar; yakınmalarınıza, yaşınıza, darlığın yapısına ve genel sağlık durumunuza göre kardiyoloji, nöroloji ve damar cerrahisiyle birlikte verilir.
- İşlem sırasında uyanık mıyım? Evet. İşlem genellikle giriş yerinin uyuşturulmasıyla (lokal anestezi) yapılır ve siz uyanık kalırsınız. Böylece ekip, işlem boyunca sizinle konuşarak ve elinize verilen küçük bir nesneyi ya da ekipten birinin elini sıkmanızı isteyerek beyin işlevlerinizi izleyebilir. Boya verilirken başta ya da yüzde kısa süreli bir sıcaklık hissi olabilir.
- Stentten sonra inme riski tamamen biter mi? Hayır. Amaç, daralmış şah damarından kaynaklanan inme riskini azaltmaktır. İnme başka nedenlerle de olabileceği için kan sulandırıcı ve kolesterol düşürücü ilaçları düzenli kullanmak, tansiyon ve şeker kontrolü, sigarayı bırakmak ve düzenli kontroller işlemden sonra da sürer.
Tıbbi içerik Prof. Dr. Barış Kılıçaslan tarafından gözden geçirilip onaylanmıştır. Son güncelleme: 04.10.2026. Editör: Baran Zeydan (info@clinixcrm.app).